Słoma, łodygi i liście zostające na polu po żniwach mogłyby zasilać europejską zieloną energetykę. Naukowcy z University of Surrey ostrzegają jednak, że zabieranie z pól zbyt dużej ilości tych resztek może szkodzić lokalnej przyrodzie.
Co sprawdzili badacze
Zespół z University of Surrey, we współpracy z Biodiversity Futures Lab przy Natural History Museum oraz Uniwersytetem w Utrechcie, zbadał, jak ilość resztek pożniwnych pozostawianych na polach wiąże się z różnorodnością biologiczną. Wyniki ukazały się w czasopiśmie „Agriculture, Ecosystems and Environment”.
Autorzy zbudowali modele statystyczne, w których zestawili pomiary bioróżnorodności z różnych sposobów użytkowania ziemi w Europie, w tym z upraw zbóż, z danymi o plonach, zarządzaniu resztkami i warunkach środowiskowych.
Do czego prowadzą wnioski
Okazało się, że na obszarach uprawy zbóż, gdzie na polu zostawiano co najmniej 70 proc. resztek, bioróżnorodność była zwykle większa niż tam, gdzie zostawiano ich mniej. Co ciekawe, ilość pozostawionych resztek lepiej przewidywała stan lokalnej przyrody niż wysokość plonów.
Resztki pożniwne nie są odpadem w pełnym tego słowa znaczeniu. Pomagają utrzymać zdrową glebę, a dla dzikich zwierząt bywają pożywieniem i schronieniem. Część słomy i innych pozostałości po uprawie pszenicy czy kukurydzy trafia już dziś do produkcji paliw i bioenergii, a spora część służy jako pasza lub ściółka dla zwierząt.
Badanie wskazuje, że zwiększanie ilości zabieranych resztek może być szczególnie ryzykowne tam, gdzie obecnie zostaje na polu ich duża część. Autorzy podsuwają jednak inne rozwiązanie: więcej materiału dla energetyki można pozyskać, ograniczając jego wykorzystanie na paszę i ściółkę, zamiast zabierać więcej z pól.
Główna autorka badania, dr Sophie Tudge, obecnie pracująca na University of Leeds, podkreśliła: „Nie chodzi tylko o to, by znaleźć dość materiału do produkcji odnawialnej energii, ale by ustalić, skąd ten materiał ma pochodzić”.
Co to oznacza w Polsce i UE
Badanie dotyczy Europy jako całości, a autorzy nie odnoszą się osobno do poszczególnych krajów, więc nie da się z niego wprost wyczytać, jak sytuacja wygląda w Polsce. Jako kraj z dużym udziałem upraw zbóż i rosnącym zainteresowaniem biomasą i biogazem możemy jednak być jednym z miejsc, w których ten dylemat będzie coraz bardziej aktualny.
W praktyce wniosek jest taki, że sama możliwość wykorzystania słomy czy innych resztek do produkcji energii nie przesądza o tym, że warto ją maksymalnie zagospodarować. Przy planowaniu nowych instalacji i polityk wspierających bioenergię warto uwzględniać skutki dla gleby i przyrody na polach, a także to, że ten sam surowiec jest potrzebny w hodowli zwierząt.
Autorzy zwracają też uwagę na szersze wyzwania związane z zrównoważoną bioenergią, w tym potrzebę ochrony naturalnych siedlisk przed rozszerzaniem się rolnictwa. Ich zdaniem dalsze badania nad bezpośrednim wpływem usuwania resztek na bioróżnorodność pomogą pogodzić ambicje energetyczne Europy z ochroną ekosystemów.
Źródło: Phys.org – „Removing too much crop waste for bioenergy could come at a cost to biodiversity, study finds”