Sonda Voyager 1 jako pierwszy obiekt stworzony przez człowieka znalazła się w odległości jednego dnia świetlnego od Ziemi. Sygnał radiowy leci do niej dokładnie dobę, a odpowiedź wraca kolejną – i to mimo że porusza się z prędkością światła.
Według NASA do tego momentu doszło 18 listopada o 2:16 czasu pacyficznego. Sonda znajduje się około 25,9 mld km od Ziemi, a od startu minęło ponad 49 lat.
Co oznacza doba świetlna
Dzień świetlny to dystans, który światło pokonuje w ciągu 24 godzin, czyli około 25,9 mld km. Dla porównania: światło ze Słońca dociera do Ziemi w nieco ponad osiem minut, a do Neptuna w około cztery godziny. Od Neptuna do Voyagera 1 trzeba doliczyć jeszcze mniej więcej 20 godzin. Mimo to w skali kosmosu to wciąż niewiele: jeden rok świetlny to około 9,46 bln km.
W praktyce oznacza to, że wysłanie polecenia i otrzymanie odpowiedzi zajmuje dwie pełne doby. Zespół z Jet Propulsion Laboratory nasłuchuje sondy codziennie, a komendy wysyła co tydzień.
Problem z łącznością
Rocznica zbiegła się z kłopotami. NASA nie otrzymuje od Voyagera 1 danych naukowych ani inżynieryjnych od 14 listopada. Sonda wciąż jednak nadaje tzw. sygnał nośny, czyli sam nośnik radiowy bez przekazywanych informacji. Na jego podstawie oraz wyliczeń trajektorii specjaliści potwierdzili, że próg doby świetlnej został przekroczony. Przyczyny braku danych inżynierowie nadal badają.
Misja z 1977 roku wciąż dostarcza odkryć
Voyager 1 i bliźniacza Voyager 2 wystartowały w 1977 roku, korzystając z rzadkiego ułożenia planet zewnętrznych, które pozwoliło wykorzystać ich grawitację do kolejnych manewrów. Sondy dostarczyły pierwszych zdjęć Jowisza i Saturna w wysokiej rozdzielczości, a Voyager 2 jako jedyna odwiedziła z bliska Urana i Neptuna.
Voyager 1 jako pierwsza przekroczyła w 2012 roku granicę heliosfery – obszaru wokół Słońca wypełnionego cząstkami i polem magnetycznym naszej gwiazdy. Voyager 2 zrobiła to w 2018 roku. Poruszająca się z prędkością około 61 tys. km/h sonda pokazała, że wpływ Słońca sięga w przestrzeń międzygwiazdową dalej, niż zakładano. Jak powiedziała Linda Spilker, naukowczyni projektu, pozostaje pytanie: „Where does the Sun’s influence end and pristine interstellar space begin?”
Walka o każdy wat
Największym ograniczeniem jest energia. Sonda zasilana jest radioizotopowym generatorem termoelektrycznym, w którym ciepło z rozpadu plutonu zamieniane jest na prąd. Każda z sond traci około czterech watów mocy rocznie. Na początku 2026 roku inżynierowie zdecydowali się na ryzykowny krok: wyłączyli trzy urządzenia i zastąpili je trzema oszczędniejszymi. Według NASA wystarczy to na zasilanie obecnych instrumentów naukowych co najmniej do lata 2027 roku, gdy sondy obchodzić będą 50. rocznicę startu.
Na pokładzie każdej z sond znajduje się też Złota Płyta z obrazami i dźwiękami z Ziemi, przeznaczona dla ewentualnej obcej cywilizacji.
Co to znaczy dla czytelnika w Polsce
Voyagery to projekt amerykański i nie wymagają żadnych działań ze strony Europejczyków. Pośrednio ich dane są jednak wykorzystywane przez naukowców na całym świecie, także w Europie, badających heliosferę i jej rolę w ochronie Układu Słonecznego przed promieniowaniem kosmicznym. Warto też pamiętać, że przerwa w przekazie danych po 49 latach pracy nie musi oznaczać końca misji – podobne problemy zespół rozwiązywał już wcześniej, przy usterkach komputera i zatkanych silniczkach.
Na razie ważne jest to, że sonda wciąż nadaje. Gdy w przyszłości łączność ustanie, Voyager 1 będzie dalej podróżować w przestrzeni międzygwiazdowej. Jak ujęła to Suzanne Dodd, kierowniczka projektu, stanie się wtedy „cichym ambasadorem ludzkości wśród gwiazd”.
Źródło: ScienceDaily – „NASA’s Voyager 1 is now so far away that light takes 24 hours to reach it”
