Kanclerz Niemiec Friedrich Merz, znany z rynkowych poglądów, nie odrzucił pomysłu dochodu podstawowego jako odpowiedzi na skutki sztucznej inteligencji. Szefowa Federalnej Agencji Pracy ostrzega tymczasem, że AI może w ciągu 15 lat kosztować Niemcy nawet 800 tys. miejsc pracy.
Kanclerz bez twardego „nie”
Podczas listopadowego Digital Summit dziennikarz zapytał Merza, czy rząd nie będzie musiał wypłacać obywatelom dochodu podstawowego, jeśli AI doprowadzi do masowych zwolnień. Oczekiwano zdecydowanej odmowy, tymczasem kanclerz przyznał, że dotąd podchodził do tematu z rezerwą. Dodał jednak, że AI tak głęboko zmieni świat pracy, iż w najbliższych latach trzeba będzie poważnie przemyśleć wiele takich kwestii.
Ta wypowiedź zaskakuje, bo polityka Merza opiera się dotąd na zachęcaniu Niemców do pracy. Rząd planuje reformę emerytalną, która podniesie wiek emerytalny, w lipcu zapowiedział zaostrzenie kontroli zwolnień lekarskich, a wcześniej kanclerz krytykował ideę równowagi między pracą a życiem prywatnym.
800 tysięcy miejsc pracy w ciągu 15 lat
Andrea Nahles, szefowa Federalnej Agencji Pracy, ostrzegła w tym tygodniu, że wdrażanie AI może pochłonąć w Niemczech do 800 tys. etatów w ciągu 15 lat. Zaznaczyła zarazem, że z czasem może powstać podobna liczba nowych miejsc pracy. Zmiany i tak byłyby jednak bardzo duże.
O przygotowaniu się na wstrząsy ostrzega także Karsten Wildberger, minister cyfryzacji i modernizacji państwa. W marcu powiedział gazecie „Neue Osnabrücker Zeitung”, że bezwarunkowy dochód podstawowy może być częścią rozwiązania, które złagodzi zawirowania na rynku pracy. Z prognozą Międzynarodowego Funduszu Walutowego z 2024 roku wiąże się podobny niepokój: AI ma kształtować około 40 proc. zatrudnienia na świecie, a w bogatych, uprzemysłowionych krajach nawet 60 proc.
Jaki dochód i za ile?
Zwolennicy dochodu podstawowego z ostrożnym zadowoleniem przyjmują nowe głosy w debacie. Kirsten Herrmann z organizacji Mein Grundeinkommen zwraca jednak uwagę, że pojedyncze wypowiedzi polityków to jeszcze nie zmiana polityki. Według Herrmann szefowie firm technologicznych, wśród nich Elon Musk, myślą o czymś innym niż jej środowisko. Ich pomysł ma działać wtedy, gdy zabraknie opłacalnych zajęć dla ludzi. Organizacja chce natomiast zapewnić ludziom stabilną podstawę finansową, zanim kryzys na rynku pracy nastąpi.
Ekonomiści są podzieleni. Dominik Enste z kolońskiego Niemieckiego Instytutu Gospodarki (IW) uważa, że bezwarunkowy dochód jest zbyt drogi, zwłaszcza w kraju, który musi finansować już przyjęte zobowiązania, w tym emerytury. Dopuszcza jednak zmiany w systemie zabezpieczenia społecznego i ewentualne opodatkowanie dochodów generowanych przez AI. Taki dochód musiałby według niego nadal zachęcać do zarabiania.
Maximilian Kasy z Uniwersytetu Oksfordzkiego widzi w dochodzie podstawowym możliwe rozwiązanie, zwłaszcza przy progresywnym finansowaniu, w którym tylko osoby o najniższych dochodach byłyby beneficjentami netto. Podkreśla jednak, że liczą się szczegóły. Herrmann dodaje: „To, które zawody zastąpi AI, nie jest prawem natury”. Jej zdaniem to kwestia wyborów politycznych i społecznych, a kluczowe pytanie brzmi, kto ma w nich głos i kto korzysta ze wzrostu wydajności.
Co to oznacza dla Polski
Na razie to debata, a nie projekt ustawy. W artykule nie ma mowy o konkretnych planach wprowadzenia dochodu podstawowego w Niemczech, a tym bardziej w Polsce. Temat warto jednak obserwować. Niemcy są jednym z największych partnerów gospodarczych Polski, więc zmiany na tamtejszym rynku pracy i w polityce społecznej mogą mieć znaczenie także u nas.
Prognozy MFW dotyczą państw rozwiniętych, a Polska jest częścią tej samej unijnej gospodarki. Pytania, które stawiają niemieccy politycy i ekonomiści, są więc uniwersalne: kto zyska na wzroście wydajności dzięki AI, jak go sprawiedliwie podzielić i jak zabezpieczyć osoby, których zawody się zmienią. Odpowiedzi na nie prędzej czy później będą potrzebne także w polskiej dyskusji o rynku pracy.
Źródło: DW – „Could universal basic income be part of the solution in an AI economy?”
